Muhâkemât Dersleri — Sayfa 68

4. Ders:

Nassları yorumlamada zaman unsuru

İkinci Mukaddime

Mâzide nazarî olan bir şey, müstakbelde bedihî olabilir.

Mazide nazari olanlar

Geçmişte teorik olan bir şey, gelecekte herkesin bildiği bir şey haline gelebilir. Faraza iki yüzyıl öncesinde insanın havada uçması teorik bir durumdu. Günümüzde ise insanlar uçaklarla hemen her yere gidip gelmektedir.

İslam dini başta iki temel esasa dayanır: Kitap ve sünnet. Kitap ve sünnet her ne kadar kıyamete kadar gelecek bütün insanlara rehber olarak gönderilmişse de her ikisinde on dört asır öncesinin izleri de bulunmaktadır. Çünkü kelâm, bir cihetle konuşana bakarsa da çok cihetlerle muhataba bakar. Kelâmdan maksat, meramı ifade etmektir. Çocukla konuşan büyük bir âlimin, çocuğun seviyesinden ifadeler kullanarak onunla konuşması, belâğatin ta kendisidir.

Günümüzde ilim ve teknoloji çok ileri bir seviyeye yükseldi. İnsanlar uçak, telefon, elektrik gibi vasıtalarla havada uçabiliyor, çok uzak mesafelerden birbirlerini görüp konuşabiliyor, gecelerini gündüz gibi aydınlık yapabiliyor… Ama bütün bunlar on dört asır öncesinde tamamen nazarî, yani teorik şeylerdi. Dolayısıyla "Kur'ân niçin bunlardan açıktan bahsetmiyor?" diye tenkide çalışmak, insafla ve hakperestlikle bağdaşır bir durum değildir.

Bununla beraber, Kur'ân ilerdeki ilmî gelişmelere, teknolojiye, fen ve sanayiye pek çok işaretlerde bulunmuştur. Bediüzzaman 20. Söz risalesinde konuyu değişik örneklerle enine boyuna ele almıştır, ilgili yere bakılabilir.

Şöyle tahakkuk etmiştir: Âlemde meylü'l-istikmal vardır. Onun ile hilkat-i âlem, kanun-u tekâmüle tâbidir.

İnsan ise, âlemin semerât ve eczasından olduğundan, onda dahi meylü'l-istikmalden bir meylü't-terakki mevcuttur. Bu meyil ise telâhuk-u efkârdan istimdat ile neşv ü nema bulur.

Telâhuk-u efkâr ise, tekemmül-ü mebâdi ile inbisat eder.