Muhâkemât Dersleri — Sayfa 82

başka yerde açıklanmış olarak karşımıza çıkabilir. Mesela, Fatiha suresinde Cenab-ı Hakk'ın bir unvanı olarak geçen"Maliki yevmiddin"(din gününün sahibi) ifadesi mücmeldir. Bu ifade, İnfitar suresinde"Bildin mi nedir din günü? Evet, bildin mi nedir din günü? O gün kimse kimseye fayda veremez. O gün bütün emir Allah'ındır"şeklinde açıklanmıştır.

Hazreti Peygamber, Kur'ân'ın ilk muhatabı ve ilk müfessiridir. O, Kur'ân'da mücmel veya mübhem olarak geçen nice meseleye vuzuh kazandırmıştır. Mesela, Cenab-ı Hak,"Namazı kılın, zekâtı verin!"buyurmuş, fakat "Namaz nasıl kılınır, kaç vakit ve kaçar rek'at kılınır? Hangi maldan ne kadar zekât verilir?" şeklinde ayrıntılara girmemiştir. Hazreti Peygamber bu gibi noktalara açıklık getirmiştir."Sana Zikri(bir öğüt olan Kur'ân'ı)indirdik. Ta ki onlara indirileni insanlara beyan edesin..."âyeti, Hazreti Peygamberin bu yönüne dikkat çeker.

O, Kur'ânı tebliğle mükellef olduğu gibi, üstteki âyetin bildirdiği üzere tebyinle de mükelleftir.

Keza, Hazreti Peygamber, yaptığı yorumlarla ashabına ve ümmetine ufuk açmış, onların Kur'ân'ı yanlış anlamalarına engel olmuştur. Mesela, şu âyete bakalım:

"İman edip de imanlarına bir zulüm bulaştırmayanlar(var ya), işte onlar için emniyet vardır ve hidayete erenler de onlardır."

Bazı sahabiler, bu âyeti duyunca endişeye kapılırlar, "Ya Rasulallah, hangimiz zulmetmiyor ki?" derler. Hazreti Peygamber, âyette geçen zulmün "şirk" olduğunu nazara verir ve"Şüphesiz şirk çok büyük bir zulümdür"âyetiyle istidlalde bulunur.

Hazreti Peygamber, Fatiha'daki"Bizi nimet verdiğin kimselerin yoluna ilet. Gadab edilenlerin ve sapanların yoluna değil"ayetinde geçen "gadab edilenlerin" Yahudiler, "sapanların" ise Hıristiyanlar olduğunu bildirir.

Şüphesiz, gadap edilenler sadece Yahudiler ve sapanlar da sadece Hıristiyanlar değildir. Hazreti Peygamberin bu beyanı, gadap edilen ve sapanların en belirgin tipleriyle bir açıklama olarak kendini göstermektedir.