Muhâkemât Dersleri — Sayfa 87

İslâmiyet âb-ı hayatı

İslam'ın ilk muhatapları âb-ı hayat olan İslamiyet'ten fıtri anlama kapasiteleriyle hüküm çıkarabilecek durumda iken, Yunan felsefesine öğrenciliğe tenezzül ettiler. Nasıl ki Arapların Arap olmayanlar ile karışması sonucu Mudar kelamının melekesi fesada yüz tutmakla, muhakkik âlimler o melekeyi korumak için Arapçaya dair ilimlerin kurallarını belirlediler. Onun gibi şu felsefe ve İsrailiyat dahi İslâm dairesine girmeleriyle beraber, bazı muhakkik Müslüman eleştirmenler, bunları ayıklamaya ve temizlemeye teşebbüs ettiler. Ama ne yazık ki tamamıyla muvaffak olamadılar.

Bediüzzaman İslam Dinini âb-ı hayata benzetir.Âb-ı hayat, "hayat suyu" manasınadır. Bu suyu içenin ölümsüz olacağına inanılır. Âb-ı hayat, pek çok dinde ve kadim kültürde yer almaktadır. Mesela tasavvuf kültüründe Hz. Hızır'ın âb-ı hayatı bulduğu, bu sebeple de şu dünyada bir nevi ölümsüz olduğu kabul edilir.

Kelâm-ı Mudarî

Türkçe için İstanbul lehçesi esas olduğu gibi, Arapça için de Mudar kavminin lehçesi esastır, Kur'ân-ı Kerim onların hissiyat ve mizacına uygun üslûpta gelmiştir.

İş bu kadar da kalmadı. Çünkü tefsir-i Kur'ân'a sarf-ı himmet edildiği vakit, bazı ehl-i zâhir, Kur'ân'ın nakliyâtını bazı İsrailiyat'a tatbik ve bir kısım akliyâtını dahi hikmet-i mezbureye tevfik ettiler. Çünkü gördüler ki, Kur'ân mâkul ve menkule müştemildir. Hadis de öyle...

Kur'ânın akla hitap etmesi

Kur'ânın ve hadisin meseleleri ya makul veya menkuldür. Yani hem akla hitap eder hem de nakillerde bulunur. Mesela şu âyete bakalım:

"Hayır, yıldızların yerlerine yemin ederim."

Kur'ânın bu meselesini anlamak aklî ilimlerle gerçekleşir. Mesela bu âyeti Astronomi ilminin verileriyle çok daha iyi anlayabiliriz. Ama Hz. Âdemin yaratılışı, geçmiş ümmetlerin durumları gibi meseleler nakle dayalı konulardır. Bazı zâhir ehli Kur'ân'ın tefsirine yöneldiğinde Kur'ân'ın nakliyatını bazı İsrailiyata tatbik ve