Muhâkemât Dersleri — Sayfa 88

bir kısım akliyatını felsefeye tevfik ettiler. Çünkü felsefede akla hitap eden konuları, İsrailiyatta da nakle bağlı konuları buluyorlardı.

Ehl-i zâhir

Derinliği olmayan, satıhta kalmış ilim sahiplerine ehl-i zâhir denilir. Buna mukabil Kur'ânda"Rasihun"kavramı kullanılır. Rasih olan âlimler köklü bir ilme sahiptirler. Onlar zahire takılıp kalmazlar, işin hakikatine ulaşırlar.

Sonra kitap ve sünnetin bazı nakliyât-ı sâdıkalarıyla ve bazı muharref İsrailiyat'ın ortasında bir mutabakat ve münasebet istinbat ettiler.

Bazı İslami meselelerin İsrailiyat ile uyumu

Bu zâhir ehli, Kitab ve Sünnetin bazı sadık nakilleriyle bazı muharref İsrailiyatın ortasında bir uygunluk ve ilişki ortaya koydular. Kur'ânda veya sahih hadiste yer almayan ama İsrailiyatta bulunan meseleleri sanki İslam'danmış gibi aldılar, kabul ettiler.

Hem de hakikî olan akliyâtlarıyla mevhum ve mümevveh olan şu hikmet arasında bir müşabehet ve muvafakat tevehhüm eylediklerinden, şu mutabakat ve müşabeheti kitap ve sünnetin mânâlarına tefsir ve maksatlarına beyan zannedip hükmeylediler.

Bazı İslami meselelerin Felsefe ile uyumu

Hem de gerçek olan aklî çıkarımlarıyla vehmî ve kof olan Yunan Felsefesi arasında bir benzerlik ve uygunluk tevehhüm eylediklerinden, şu uygunluk ve benzerliği Kitap ve Sünnetin manalarına tefsir ve maksatlarına açıklama sanıp buna göre değerlendirdiler. Kevnî âyetlerin anlatıldığı Kur'an âyetlerini bu felsefede yer alan yaratılışla ilgili görüşleri, ilk maddeyle ilgili açıklamaları nazara alarak tefsir ettiler.

Kellâ, sümme kellâ! Zira Kitab-ı Mu'cizü'l-Beyan'ın misdakı, i'câzıdır. Müfessiri eczasıdır. Mânâsı içindedir. Sadefinde 'dürr'dür, 'meder' değildir.