Muhâkemât Dersleri kitabının 90. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

Kur'ân-ı Mübîn

Mübin, "beyan eden, açıklayan" demektir. Kur'ân, hak ve hakikatleri beyan eder, insanların ihtiyacı olan meseleleri açıklar, vuzuha kavuşturur.

Zira mukarrerdir: Asıl mânâ odur ki, elfaz onu sımahta boşalttığı gibi, zihne nüfuz ederek vicdan dahi teşerrüb etmekle, ezâhîr-i efkârı feyizyâb eden şeydir.

Yoksa

-başka şeyin kesret-i tevaggulünden senin hayaline tedahül eden bazı ihtimalât

-veyahut hikmetin ebâtîlinden ve hikâyâtın esâtîrinden sirkat edip cepte doldurarak sonra âyât ve ehâdisin telâfifinde gizletmek, çıkartmak, elde tutmak, çağırmak ki, "Budur mânâ, geliniz, alınız." dediğin vakit alacağın cevap şudur:

"Yahu! İşte senin mânân siliktir. Sikkesi taklittir; nakkâd-ı hakikat reddeder. Sultan-ı i'câz dahi onu darb edeni tard eder. Sen âyet ve hadisin nizamlarına taarruz ettiğinden, âyet şikâyet edip hâkim-i belâgat senin hülyanı senin hayalinde hapsedecektir ve müşteri-i hakikat dahi senin bu metâını almayacaktır. Zira diyecek: Âyetin mânâsı 'dürr'dür, bu ise 'meder'dir. Hadisin mefhumu 'mühec', bu 'hemec'dir."

Kendi fikirlerini Kur'ândan ve hadistenmiş gibi göstermek

Kur'ân'da ve hadiste var olanı göstermekle, kendi fikirlerini Kur'ândan ve hadistenmiş gibi göstermek ayrı ayrı durumlardır. Bediüzzaman bunu ifade ederken önce mananın nasıl olması gerektiğini ele alır. Ona göre asıl mana şudur:

Lafızlar onu kulağa boşalttığı gibi zihne nüfuz etmeli, vicdan dahi bunu içip fikir çiçeklerini feyizlendirmelidir. Yoksa

-başka şeyle çokça meşgul olmaktan kişinin hayaline giren bazı ihtimaller

-veyahut felsefenin batıl meselelerinden ve hikâyelerin gerçek dışı masallarından hırsızlayıp cepte doldurarak sonra âyet ve hadislerin boğumlarında (satır aralarında) gizletmek, çıkartmak, elde tutmak, sonra da "Budur mana, geliniz, alınız" diye çağırmak elbette uygun değildir. Böylelerine şöyle bir cevap gelecektir:

"Yahu! Senin manan siliktir. Sikkesi taklittir, hakikat tenkitçisi reddeder. İ'caz sultanı dahi onu basanı kovar. Sen âyet ve hadîsin nizamlarına saldırdığından

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 90

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı