Muhâkemât Dersleri — Sayfa 95

"Hem her zaîf veya mevzu' hadîsin manası yanlıştır demek değildir. Belki an'aneli sened ile hadîsiyeti kat'î değildir demektir. Yoksa manası hak ve hakikat olabilir."

Mesela£"Çinde de olsa ilmi talep ediniz">mealindeki rivayet hadis kriterleri açısından zayıftır, hatta uydurma da olabilir. Bu rivayeti, "Bu söz Hazreti Peygamberin sözü değildir" şeklinde değerlendirmek gerekir. Yoksa "Bu söz yanlıştır" şeklinde anlarsak yanlış yapmış oluruz.

Hâtime

Bu mukaddimeden maksadım: Efkâr-ı umumiye bir tefsir-i Kur'ân istiyor. Evet, her zamanın bir hükmü var. Zaman dahi bir müfessirdir. Ahvâl ve vukuat ise, bir keşşâftır. Efkâr-ı âmmeye hocalık edecek, yine efkâr-ı âmme-i ilmiyedir. Bu sırra binaen ve istinaden isterim ki:

Müfessir-i azîm olan zamanın taht-ı riyâsetinde, her biri bir fende mütehassıs, muhakkikîn-i ulemadan müntehap bir meclis-i meb'usan-ı ilmiye teşkiliyle, meşveretle bir tefsiri telif etmekle sair tefâsirdeki münkasım olan mehâsin ve kemâlâtı mühezzebe ve müzehhebe olarak cem etmelidirler. Evet, meşrûtiyettir; her şeyde meşveret hükümfermâdır. Efkâr-ı umumiye dahi dîdebândır. İcmâ-ı ümmetin hücciyeti buna hüccettir.

Nasıl bir tefsir?

Bu eser, 2. Meşrutiyetin hemen peşinde yazılmıştır. Meşrutiyette parlamenter sistem vardır ve parlamentoda meseleler karşılıklı görüş alışverişiyle halledilmeye çalışılır. Bediüzzaman'a göre, heyet olarak yapılacak Kur'ân tefsiri de ilmi bir meclis ortamında ortak akılla yapılmalıdır.£"İcmâ-ı ümmetin hücciyeti buna hüccettir">diyerek de dinin dört esasından biri olan icmâ-ı ümmeti delil getirir.

Bilindiği üzere İslâm Hukukunda, dört aslî delil vardır: Kitap, Sünnet, İcma, Kıyas.İcmâ-ı ümmet, bir konuda ümmetin âlimlerinin ittifak halinde olmasıdır.

Her zamanın kendine göre şartları ve o şartların gerektirdiği durumlar olur. Mesela yazın ince giyinir ve karpuz yeriz, kışın ise kalın giyinir ve portakal yeriz. Eskiden ata binerdik, şimdi arabaya biniyoruz. Bir zamanlar daktilo kullanırken, şimdi bilgisayarla yazıyoruz…