Ramazan İktisad Şükür — Sayfa 79

ayrılmalardan neş'et eden elemlerdir. Nur-u îmân, o elemleri teceddüd-ü emsal ve tahaddüs-ü visal ümidi ile izâle eder.

Beşinci Nokta:İnsan şu mevcudatta kendisine düşman ve ecnebî tevehhüm ettiği veya ölüler, yetimler gibi hayatsız, perişan vehmettiği şeyleri nur-u îmân, ahbab ve kardeş sıfatı ile gösterir ve hayattar tesbihhan (tesbih eden) şeklinde irae eder. Yani gafletle bakan adam, âlemin mevcudatını düşman gibi muzır telakki ederek tevahhuş eder. Ve eşyayı ecnebîler gibi görür. Çünkü dalâlet nazarında mâzi ve istikbal zamanlarındaki eşya arasında uhuvvet, kardeşlik rabıtası ve bağlanış yoktur. Ancak zaman-ı halde eşya arasında küçük, cüz'î bir alâka olur. Binâenaleyh ehl-i dalâletin yekdiğerine olan uhuvvetleri, binler senelik uzun bir zamanda bir dakika kadardır.

Ve keza; îmân nazarında bütün ecrâmı, hayatdar ve birbirine ünsiyetli olduklarını görüyor. Ve her bir cirmin lisân-ı hâli ile Hâlık'ına tesbihat yapmakta olduğunu gösteriyor. İşte bu itibarla bütün ecramın kendilerine göre bir nev'i hayat ve ruhları vardır. Binâenaleyh îmânın şu görüşüne nazaran o ecramda dehşet, vahşet yoktur. Ünsiyet ve muhabbet vardır.