Sünnet-i Seniyye Ris. — Sayfa 177

kuvvet peyda etmiş olan âdetleri ref' ve kalblerde istikrar peyda eden ve zamanlarca devam ve istimrar eden ahlâklarını terkettiren; hem yerlerine gâyet yüksek âdetleri, güzel ahlâkları tesis eden bir Zât, hârikulâde olmaz mı?

İkinci Nükte:Yine âlemce malûmdur ki, devlet bir şahs-ı mânevîdir. –Çocuk gibi– teşekkülü, büyümesi tedricîdir. Ve keza yeni teşekkül eden bir devletin, bir milletin ruhuna kadar nüfuz eden eski bir devlete galebe etmesi yine tedricîdir, zamâna mütevakkıftır.

Acaba Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm'ın bütün esasât-ı âliyeyi hâvi olan ve maddî mânevî bütün terakkîyât ve medeniyet-i İslâmiyenin kapısını açan, kısa bir zamanda def'aten teşkil ettiği bir devletle, dünyanın bütün devletlerine galebe edip maddî mânevî hâkimiyetini muhafaza ve ibka ettiren, hârikulâdeliği değil midir?

Üçüncü Nükte:Evet kahr ve cebr ile zâhirî bir hâkimiyet, sathî bir tahakküm, kısa bir zamanda ibka edilebilir. Fakat bütün kalblere, fikirlere, ruhlara icra-yı te'sir ederek, zâhiren ve bâtınen beğendirmek şartıyla vicdanlar üzerine hâkimiyetini muhafaza ve ibka etmek, –en büyük hârika olmakla– ancak nübüvvetin hassalarından olabilir.