Sünnet-i Seniyye Ris. — Sayfa 191

Eğer ıztırar derecesine gelse veya ihtiyac-ı fıtrîye tam münâsebetdar ise veya lisan-ı istidada yakınlaşmış ise veya sâfi, hâlis kalbin lisanıyla ise, ekseriyet-i mutlaka ile makbuldür. Terakkiyât-ı beşeriyenin kısm-ı âzamı ve keşfiyatları, bir nevi dua neticesidir. Havârik-ı medeniyet dedikleri şeyler ve keşfiyatlarına medâr-ı iftihar zannettikleri emirler, mânevî bir dua neticesidir. Hâlis bir lisân-ı istîdad ile istenilmiş, onlara verilmiştir. Lisân-ı istîdad ile ve lisân-ı ihtiyac-ı fıtrî ile olan dualar dahî bir mâni olmazsa ve şerait dâhilinde ise, dâima makbuldürler.

İkinci kısım:Meşhur duadır. O da iki nevidir. Biri fiilî, biri kavlî. Meselâ çift sürmek, fiilî bir duadır. Rızkı topraktan değil; belki toprak, hazine-i rahmetin bir kapısıdır ki, rahmetin kapısı olan toprağı saban ile çalar.

Sâir kısımların tafsilâtını tayyedip, yalnız kavlî duanın bir-iki sırlarını gelecek iki-üç nüktede söyleyeceğiz.

İKİNCİ NÜKTE:Duanın te'siri azîmdir. Hususan dua külliyet kesbederek devam etse; netice vermesi galipdir, belki dâimîdir. Hattâ denilebilir ki: Sebeb-i hilkât-ı âlemin birisi de duadır. Yâni, kâinatın hilkatinden sonra, başta nev'-i beşer ve onun başında âlem-i İslâm