Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 13

ederek, külle feda olmak için ferd zımnen rızâdâde olabilir.

Bâzen nur, nar göründüğü gibi şiddet-i belâgât da mübalağa görünür.

Şurada nükte-i belâgât üç noktadan terekküb ediyor:

Birincisi:Beşerin fıtratındaki istidâd-ı isyan ve tehevvür, gayr-ı mahdut olduğunu göstermektir. Hayra olduğu gibi, şerre dahî insanın kâbiliyeti nâmütenahî gibidir. Hodgâmlık ile öyle insan olur ki, heves ve ihtirasına mâni her şeyi, hattâ elinden gelirse dünyayı harab ve nev-i beşeri mahvetmek ister.

İkincisi:İstidâd-ı fıtrînin hâriçte derece-i kuvvetini izharla, mümkünü vâkî suretinde göstererek, nefsi zecr eder –demek o damar-ı gadr ve isyan çekirdeği güya bilkuvveden bilfiile çıkıp, imkânatı vukuata inkılâb ederek, müstaid olduğu semeratı verip, bir şecere-i zakkum suretinde hayâlin nasbü'l-aynına vaz eder– tâ matlub olan teneffür ve inzicarı, nefsin dibine kadar işletilsin.

İrşadî belâgât böyle olur.

Üçüncüsü: Kaziye-i mutlaka bâzen külliye ve kaziye-i vaktiye-i münteşire bâzen dâime suretinde görünür. Halbuki bir ferd, bir zamanda