Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 16

İKİNCİ CÜMLE

İhyâ, mâna-yı zâhiriyy-i mecazî itibariyle, hasenenin gayr-ı mahdut tezauf düsturunu gösterir. Mâna-yı aslî itibariyle halk ve icadda şirk ve iştiraki, esasıyla "hedm" eden bir bürhana remizdir. Zira bu cümle ile beraber

tarafeyndeki teşbih, iktidar manasını ifham ettiğini dahi nazara alınsa, mantıkan aks-i nakîz kaidesiyle istilzam ediyor ki,

demek işareten delâlet ediyor.

Mâdem ki insanın, mümkünatın kudreti, bilbedâhe semâvatın, Küre-i Arz'ın halkına, icadına muktedir değildir. Bir taşın, hiçbir şeyin halkına da muktedir olamaz.

Demek Arz'ı ve bütün nücum ve şümusu tesbih taneleri gibi kaldıracak, çevirecek kuvvetli bir ele mâlik olmayan kimse, kâinatta dâvâ-yı halk ve iddia-yı icad edemez.