Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 20

Meselâ; bir kumandan arş emri ile bir neferi tahrik, bir orduyu tahrik eder. İşte itaât sırrı.

Zira her şeyin bir nokta-i kemâli ve o noktaya bir meyli var. Muzaaf meyil, ihtiyaç; muzaaf ihtiyaç, aşk; muzaaf aşk, incizabdır. Mahiyât-ı mümkünatın mutlak kemâli, mutlak vücuddur. Hususî kemâli, istidadatını bilfiile çıkaran has vücuddur.

Bütün kâinatın "Kün" emrine itaatı, bir zerre neferin itaatı gibidir. "Kün" emr-i ezelîsine mümkünün itaât ve imtisalinde, meyil ve ihtiyaç ve şevk ve incizab mümteziç, mündemiçtir.

Nukat-ı selâse hususan üçüncü noktadaki esrar-ı sitte ile, mülk ve mümkin cânibinde değil, melekûtiyet ve kudret-i ezeliye cihetinde nazar edilse, istinkâra incirar eden istib'âd zâil ve nefs mutmainne olur. Şöyle:

Mâdem ki kudret-i ezeliye gayr-ı mütenahiyedir, zâtiyedir, zaruriyedir. Her şeyin lekesiz, perdesiz cihet-i melekûtiyeti ona müteveccihtir, ona mukâbildir. İmkân itibariyle mütesavi, mütevâzinü't-tarafeyndir. Şeriât-ı fıtriye-i kübrâ olan nizama mutîdir. Avaik ve hususiyât-ı mütenevviadan cihet-i melekûtiyet mücerreddir. Küll-ü âzam, cüz-ü asgara nisbeten, kudrete karşı ziyâde nazlanmaz,