Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 19

Meselâ; Şems'in feyz-i tecellisi olan timsali, deniz sathında, denizin katresinde aynı hüviyeti gösteriyor. Meselâ; kâinât hailsiz Şems'e müteveccih olmak şartıyla, mütefavit cam parçalarından farzedilse, timsal-i Şems zerrede, sath-ı Arz'da, umumda müzahemetsiz, tecezzisiz, tenakussuz bir olur. İşte şeffâfiyet sırrı.

Meselâ; noktalardan terekküb eden bir dâire-i azîmin nokta-i merkeziyenin elinde bir mum ve muhîtteki noktaların ellerinde birer âyine farzedilse, nokta-i merkeziyenin verdiği feyz, müzahametsiz tecezzisiz, tenakussuz nisbeti birdir. İşte mukâbele sırrı.

Meselâ; hakikî bir mîzanın iki gözünde iki Şems, iki yıldız, iki dağ, iki yumurta, iki cevher-i ferd hangisi bulunursa bulunsun, sarfolunacak aynı kuvvetle, hassas terazinin bir kefesi Süreyya'ya, bir kefesi seraya inebilir. İşte muvâzene sırrı.

Meselâ; en azîm bir gemiyi, bir çocuk dahi oyuncağını çevirdiği gibi çevirir. İşte intizamın sırrı.

Meselâ; bir mâhiyet-i mücerrede bütün cüz'iyatına en asgarına, en ekberine yorulmadan, tenakus etmeden, tecezzisiz bir bakar. Mülk cihetindeki teşahhusât, hususiyât müdahale edip tağyir edemez. İşte tecerrüdün sırrı.