Tabiat Risalesi — Sayfa 10

Madem aklen bu dört yoldan başka yol yoktur. Evvelki üç yol muhâl, battal, mümtenî, gayr-ı kâbil oldukları kat'î isbat edilse, bizzarûre ve bilbedâhe dördüncü yol olan tarîk-i Vahdâniyet şeksiz, şüphesiz sabit olur.

AMMA BİRİNCİ YOL Kİ: Esbâb-ı âlemin içtimâıyla teşkîl-i eşya ve vücûd-u mahlûkattır.Pek çok muhâlâtından yalnız üç tanesini zikrediyoruz.

Birincisi:Bir eczahanede, gayet muhtelif maddelerle dolu, yüzer kavanoz şişeler bulunuyor. O edviyelerden, zîhayat bir macun istenildi. Hem hayattar, hârika bir tiryak, onlardan yapılmak icab etti. Geldik, o eczahanede o zîhayat macunun ve hayattar tiryakın çoklukla efradını gördük. O macunlardan her birisini tedkik ettik.

Görüyoruz ki, o kavanoz şişelerden her birisinden, bir mîzan-ı mahsus ile, bir iki dirhem bundan, üç dört dirhem ötekinden, altı yedi dirhem başkasından ve hâkezâ.. muhtelif miktarlarda eczalar alınmış. Eğer birinden bir dirhem ya noksan veya fazla alınsa, o macun zîhayat olamaz, hasiyetini gösteremez. Hem o hayattar tiryakı da tedkik ettik. Herbir kavanozdan bir mîzan-ı mahsus ile bir madde