Tabiat Risalesi — Sayfa 33

mâkul ve hadsiz bürhanların neticesi olan bu hakikatın kabulü mü daha kolaydır.. –acaba vücûb derecesinde lâzım değil midir?– yoksa câmid, şuursuz, mahlûk, masnû, basit olan o sebep ve tabiat dediğiniz maddelere, herbir şeyin vücûduna lâzım hadsiz cihâzât ve âlâtı verip hakîmâne, basîrâne olan işleri kendi kendilerine yaptırmak mı daha kolaydır? Acaba imtinâ derecesinde, imkân haricinde değil midir? Senin, o insafsız aklının insafına havale ediyoruz.

Münkir ve tabiatperest diyor ki: Madem beni insafa davet ediyorsun. Ben de diyorum ki:

Şimdiye kadar yanlış gittiğimiz yol, hem yüz derece muhâl, hem gayet zararlı ve nihayet derecede çirkin bir meslek olduğunu itiraf ediyorum. Sâbık tahkikatınızdan zerre miktar şuuru bulunan anlayacak ki esbâba, tabiata îcad vermek mümtenîdir, muhâldir. Ve herşeyi doğrudan doğruya Vâcibü'l-Vücûd'a vermek vâcibdir, zarurîdir. "Elhamdülillâhi ale-l îman" deyip îman ediyorum.

Yalnız bir şüphem var. Cenâb-ı Hakk'ın Hàlık olduğunu kabul ediyorum, fakat bazı cüz'î esbâbın ehemmiyetsiz şeylerde îcada müdahaleleri ve bir parça medh ü sena kazanmaları,