Beşinci Nükte

Rabb-ı Rahîm'im dünyayı bana bir hane yaptı. Ay ve Güneş'i, o haneme bir lâmba; ve baharı, bir deste gül; ve yazı, bir sofra-i nîmet; ve hayvanı, bana hizmetkâr yaptı. Ve nebâtâtı, o hanemin zînetli levazımâtı yapmıştır."

Netice-i kelâm: Sen eğer nefis ve şeytanı dinlersen, esfel-i sâfilîne düşersin. Eğer Hak ve Kur'ân'ı dinlersen, âlâ-yı illiyyîne çıkar, kâinatın bir güzel takvimi olursun.

BEŞİNCİ NÜKTE:İnsan, şu dünyaya bir memur ve misafir olarak gönderilmiş, çok ehemmiyetli istîdat ona verilmiş. Ve o istîdâdâta göre ehemmiyetli vazifeler tevdî edilmiş. Ve insanı, o gayeye ve o vazifelere çalıştırmak için, şiddetli teşvikler ve dehşetli tehditler edilmiş. Başka yerde îzah ettiğimiz vazife-i insaniyetin ve ubudiyetin esasatını şurada icmal edeceğiz. Tâ ki,"Ahsen-i takvîm"sırrı anlaşılsın.

İşte insan, şu kâinata geldikten sonra"iki cihet"ile ubûdiyeti var:

Bir ciheti;gâibane bir surette bir ubudiyeti, bir tefekkürü var.

Diğeri;hâzırâne, muhataba suretinde bir ubûdiyeti, bir münâcâtı vardır.

Birinci vecih şudur ki: Kâinatta görünen saltanat-ı rububiyeti, itaatkârâne tasdik edip kemalâtına ve mehasinine hayretkârane nezaretidir.

Sonra, Esmâ-i kudsiye-i İlâhiye'nin nukuşlarından ibâret olan bedi' sanatları, birbirinin nazar-ı ibretlerine gösterip dellâllık ve ilâncılıktır.

Sonra, herbiri birer gizli hazine-i mâneviye hükmünde olan Esmâ-i Rabbaniye'nin cevherlerini idrâk terazisiyle tartmak, kalbin kıymetşinaslığı ile takdirkârâne kıymet vermektir.

Sonra, kalem-i kudretin mektubâtı hükmünde olan mevcûdât sahifelerini, arz ve sema yapraklarını mütalâa edip hayretkârâne tefekkürdür.

Sonra, şu mevcûdattaki zînetleri ve lâtif sanatları istihsankârâne temaşa etmekle, onların Fâtır-ı Zülcemâl'inin mârifetine muhabbet etmek ve onların Sâni-i Zülkemâl'inin huzuruna çıkmağa ve iltifatına mazhar olmaya bir iştiyaktır.

İkinci Vecih:Huzur ve hitap makamıdır ki; eserden müessire geçer, görür ki: Bir Sâni-i