Yirmi Üçüncü Söz — Sayfa 22

Veya ihtiyac-ı fıtrî lisanıyladır.–Bütün zîhayatın, iktidarları dâhilinde olmayan hâcât-ı zaruriyeleri için dualarıdır– ki; her birisi o ihtiyac-ı fıtrî lisanıyla Cevvâd-ı Mutlak'tan idame-i hayatları için bir nevi rızık hükmünde bâzı metalibi istiyorlar.

Veya lisân-ı ıztırarıyla bir duadır ki: Muztar kalan herbir zîruh; kat'î bir iltica ile dua eder, bir hâmi-i meçhulüne iltica eder, belki Rabb-ı Rahîm'ine teveccüh eder.Bu üç nevi dua,bir mani olmazsa daima makbuldür.

Dördüncü nevi ki;–en meşhurudur– bizim duamızdır. Bu da iki kısımdır;

Biri,fiilî ve hâlî;

Diğeri,kalbî ve kàlîdir.

Meselâ:Esbaba teşebbüs, bir dua-yı fiilîdir. Esbabın içtimaı; müsebbebi îcad etmek için değil, belki lisân-ı hâl ile müsebbebi Cenâb-ı Hak'tan istemek için bir vaziyet-i marziye almaktır. Hattâ çift sürmek hazine-i rahmet kapısını çalmaktır. Bu nevi dua-yı fiilî, Cevvâd-ı Mutlak'ın isim ve ünvanına müteveccih olduğundan, kabule mazhariyeti ekseriyet-i mutlakadır.