Ve Diğer Düsturlar

29. Düstur

Hakkın Hatırını Kırmamak, Bilerek Hakkı Ketmetmemek

Bu düsturda hakkın hatırının bütün hatırlardan üstün olduğu ve o hakkı söylenmesi gereken yerde ketmetmemek gerektiği vurgulanıyor. Yani hakkın hatırı ile halkın hatırı çakışırsa, ikisinden birisini tercih etmek gerekirse, elbette hakkın hatırını üstün tutmak gerekir.

Bir hakikat; halkın hatırını kırmamak için dile getirilmediği vakit, halkın hatırını kırmaktan daha büyük bir zarar ortaya çıkacaksa elbette hakkın hatırını muhafaza için küçük şahsi haklar nazara alınmaz.

Bununla birlikte "Senin üzerine haktır ki, her söylediğin hak olsun. Fakat her hakkı söylemeye senin hakkın yoktur." Düsturunu da göz önünde bulundurarak eğer mümkün ise hakkı, hatır kırmadan söylemek gerekir. Şayet hatır kırmadan söylemek kabil değilse elbette hakkın hatırını muhafaza etmek gerektir. (Her doğru her yerde söylenmez düsturuna bakınız.)

Hakkın Hatırını, Nefsin Ve Enaniyetin Hatırına Üstün Tutmak İhlastır.

- İşte bu müdhiş marazın merhemi, ilâcı ihlastır.Yani hakperestliği nefisperestliğe tercih etmekle ve hakkın hatırı, nefsin ve enaniyetin hatırına galib gelmekle اِنْ اَجْرِىَ اِلاَّ عَلَى اللّٰهِ sırrına mazhar olup, nâstan gelen maddî ve manevî ücretten istiğna etmekle وَمَا عَلَى الرَّسُولِ اِلاَّ الْبَلاَغُ sırrına mazhar olup.. hüsn-ü kabul ve hüsn-ü tesir ve teveccüh-ü nâsı kazanmak noktalarının Cenab-ı Hakk'ın vazifesi ve ihsanı olduğunu ve kendi vazifesi olan tebliğde dâhil olmadığını ve lâzım da olmadığını ve onunla mükellef olmadığını bilmekle ihlasa muvaffak olur. Yoksa ihlası kaçırır... L. 149

- Bu marazın çare-i yegânesi: Nefsini ittiham etmek ve nefsine değil,daima karşısındaki meslekdaşına tarafdar olmak.Fenn-i Âdâb ve İlm-i Münazara'nın üleması mabeynindeki hakperestlik ve insaf düsturu olan şu: "Eğer bir mes'elenin münazarasında kendi sözünün haklı çıktığına tarafdar olup ve kendi haklı çıktığına sevinse ve hasmının haksız ve yanlış olduğuna memnun olsa, insafsızdır." Hem zarar eder. Çünki haklı çıktığı vakit o münazarada bilmediği bir şeyi öğrenmiyor, belki gurur ihtimaliyle zarar edebilir. Eğer hak hasmının elinde çıksa; zararsız, bilmediği bir mes'eleyi öğrenip, menfaatdar olur, nefsin gururundan kurtulur.

Demek insaflı hakperest, hakkın hatırı için nefsin hatırını kırıyor. Hasmının elinde hakkı görse, yine rıza ile kabul edip, tarafdar çıkar, memnun olur.

İşte bu düsturu ehl-i din, ehl-i hakikat, ehl-i tarîkat, ehl-i ilim kendilerine rehber ittihaz etseler, ihlası kazanırlar. Ve vazife-i uhreviyelerinde muvaffak olurlar. Ve bu feci' sukut ve musibet-i hazıradan rahmet-i İlahiye ile kurtulurlar. L. 158

Hakkın Hatırını, İnsanların Hatırına Üstün Tutmak

- S- Neden hüsn-ü zannımıza sû'-i zan edersin? Eski padişahlar ve eski hükûmetler seni haktan çeviremedi. Jön Türkler sizi kendilerine râm ve müdaheneci edemediler. Zira seni hapis ettiler, asacaklardı; sen tezellül etmedin. Merdane çıktın. Hem sana büyük maaş vereceklerdi; kabul etmedin.Demek sen onların tarafdarlığı için demiyorsun. Demek hak tarafdarısın...

C-Evet hakkı tanıyan, hakkın hatırını hiçbir hatıra feda etmez. Zira, hakkın hatırı âlîdir. Hiçbir hatıra feda edilmemek gerektir.Fakat şu hüsn-ü zannınızı kabul etmem. Zira bir müfside, bir dessasa hüsn-ü zan edebilirsiniz. Delil ve akibete bakınız. Mn. 14