Miftah-ul İman — Sayfa 28

nazarımızı saldırdıkça, en evvel gözümüze ilişen, âmm ve mükemmel bir nizamdır ve şâmil, hassas bir mîzandır görüyoruz. Herşey dakik bir nizam ile, hassas bir mîzan ve ölçü içindedir. Daha bir parça dikkat-i nazar ettikçe, yeniden yeniye bir tanzim ve tevzîniyet gözümüze çarpıyor. Yani; birisi, intizam ile o nizamı değiştiriyor ve tartı ile o mîzanı tazelendiriyor. Herşey bir model olup, pek kesretli muntazam ve mevzun suretler giydiriliyor. Daha ziyâde dikkat ettikçe, o tanzim ve tevzin altında bir hikmet ve adâlet görünüyor. Her harekette bir hikmet ve maslahat gözetiliyor; bir hak, bir faide takip ediliyor. Daha ziyâde dikkat ettikçe, gâyet hakîmâne bir faaliyet içinde bir kudretin tezâhüratı ve her şeyin her şe'nini ihâta eden gâyet muhît bir ilmin cilveleri nazar-ı şuurumuza çarpıyor. Demek; bütün mevcûdâttaki şu nizam ve mîzan, umuma âmm bir tanzim ve tevzini ve o tanzim ve tevzin, âmm bir hikmet ve adâleti ve o hikmet ve adâlet, bir kudret ve ilmi gözümüze gösteriyor. Demek, bir Kadîr-i Külli Şey ve bir Alîm-i Külli Şey, şu perdeler arkasında akla görünüyor.

Hem her şeyin evveline ve âhirine bakıyoruz, hususan zîhayat nev'inde görüyoruz ki; başlangıçları, asılları, kökleri, hem meyveleri