Miftah-ul İman — Sayfa 58

vaziyetler içinde bir vaziyeti intihab etmek; bir tahsis, bir tercih, bir kasd ve bir irâde ile olur ve amd ve arzu ile tahsis edilir. Elbette tahsis, bir muhassısı iktiza eder. Tercih, bir müreccihi ister. Muhassıs ve müreccih ise irâdedir.

Meselâ; insan gibi yüzler muhtelif cihazât ve âlâtın makinası hükmünde olan bir vücudun, bir katre sudan.. ve yüzer muhtelif azâsı bulunan bir kuşun, basit bir yumurtadan.. ve yüzer muhtelif kısımlara ayrılan bir ağacın, basit bir çekirdekten icâdları; kudret ve ilme şehâdet ettikleri gibi, gâyet kat'î ve zarurî bir tarzda onların Sâni'inde bir irâde-i külliyeye delâlet ederler ki, o irâde ile, o şeyin her şeyini tahsis eder ve o irâde ile her cüz'üne, her uzvuna, her kısmına ayrı, has bir şekil verir, bir vaziyet giydirir.

Elhâsıl:Nasılki eşyada, meselâ hayvânâttaki ehemmiyetli âzânın, esasât ve netâic itibariyle birbirlerine benzeyişleri ve tevafukları ve birtek sikke-i vahdet izhar etmeleri, nasıl kat'î olarak delâlet ediyor ki; umum hayvânâtın Sâni'i birdir, Vâhid'dir, Ehad'dir. Öyle de; o hayvânâtın ayrı ayrı teşahhusları ve sîmalarındaki başka başka hikmetli taayyün ve temeyyüzleri delâlet eder ki; onların Sâni-i Vâhid'i, fâil-i muhtardır ve irâdelidir; istediğini