Nur'un İlk Kapısı — Sayfa 136

tanıttırsın. Demek Kur'ân, mevcûdâta, kendileri için değil; mûcidleri için bakıyor. Hem umuma hitap ediyor. İlm-i hikmet ise, mevcûdâta, mevcudât için bakıyor. Hem havassa ve ehl-i fenne hitap ediyor.

Öyle ise, mâdem ki Kur'ân-ı Hakîm mevcûdâtı delil yapıyor, bürhan yapıyor; delil zâhir olmak ve nazar-ı umumîde çabuk anlaşılmak gerektir.

Hem, mâdem ki Kur'ân-ı Mürşid, bütün tabakât-ı beşere hitap ediyor. Kesretli tabaka ise, tabaka-i avâmdır. İrşad ister ki, lüzumsuz şeyleri ibham ile icmal etsin; dakik şeyleri, temsil ile takrib etsin. Mağlatalara düşürmemek için, nazar-ı zâhirîlerinde bedihî olan şeyleri lüzumsuz, belki zararlı bir surette tağyir etmesin.

Meselâ, Güneş'e der: "Döner bir siracdır, bir lâmbadır." Zira Güneş'ten, Güneş için ve mâhiyeti için bahsetmiyor; belki bir nevi intizamın zenbereği ve merkezi; ve intizam ve nizam ise, Sâni'in âyine-i mârifeti olduğundan bahsediyor. Evet,

der. Yâni "Güneş döner..." Bu döner tâbiri ile, kış ve yazın, gece ve gündüzün deveranındaki muntazam tasarrufât-ı kudreti ihtar ile, azamet-i