Nur'un İlk Kapısı — Sayfa 89

bir vazife-i muavenet ve teavün ve uhuvvet olduğunu ve kavînin zaîfe musahhariyeti olduğunu kör olmayan görür.

Amma düstur-u cidal ise; bir kısım hayvanât-ı zâlimenin sû-i isti'mâllerinden neş'et eden bir düstur-u cüz'î-yi gayr-ı fıtrîdir. Meselâ: Âkilü'l-lahm canavarların vazifeleri, sıhhiye neferleri gibi hayvânâtın cenazelerini toplamak; berr ve bahrin yüzünü temizlemektir. Onların, sağ olan hayvanları yemeleri, sû-i isti'mâldir; gayr-ı meşru'dur. Cezasını çekeceklerdir. Bu düsturun çürüklüğünü gördün. Şimdi, "Her zîhayat nefsine mâliktir." diye olan düsturun mâhiyetini gör:

Zîhayat içinde en eşref ve ihtiyarca en geniş olan, insandır. Halbuki insanın, ef'âl-i ihtiyariyesi içinde en hafifi ve en zâhiri, söz söylemesi ve yemek ve içmesi ve düşünmesidir. Halbuki, insanın bunlarda dest-i ihtiyarının müdahalesi ne kadar az olduğu azıcık düşünmekle anlaşılır. Halbuki, mahlukatın en eşrefi olan insanın eli, tasarruf-u hakikîden bu derece bağlı olsa; başka hayvanât ve cemadât, sırf birer memluktan ve Hâlıkın hesabıyla dönen ve çalışan birer mahluk-u musahhardan başka birşey değillerdir.