Nur'un İlk Kapısı — Sayfa 91

hücumuna maruzdur. Bütün dünya bir matemhâne-i umumî, yâni zikirhâne olan dünyayı, bir matemhâne şeklinde gösterdin. Tesbihât olan asvatı, elîm firak ve zevâl vaveylâları tarzında işittiriyorsun.

Şimdi, senin felsefen tilmizleri ile Kur'ân-ı Hakîm'in tilmizlerinin muvâzenelerine bak: Senin hâlis tilmizin, bir fir'avundur. Fakat, menfaati için en hasis bir şeye de ibâdet eder bir fir'avun-u zelildir. Her nâfi' şeyi, kendine Rab tanır.

Kur'ân'ın hâlis tilmizi ise abddir. Fakat âzam-ı mahlukata da ibâdete tenezzül etmez. Ve âzam-ı menfaat olan Cennet'i gaye-i ibâdet kabul etmez bir abd-i azizdir.

Hem senin tilmizin, mütemerrid ve muanniddir. Fakat, bir lezzet için nihâyet zilleti kabul eden ve bir menfaat-ı hasise için şeytan gibi şahısların ayağını öpmekle zillet gösteren bir miskin-i zelildir.

Kur'ân'ın tilmizi ise, mütevazi, heyyin yâni âsan ve leyyin, yâni yumuşaktır. Fakat, Fâtırının gayrına, dâire-i izni hâricinde tezellüle tenezzül etmez.

Hem senin tilmizin, cebbar ve mağrurdur. Fakat kalbinde nokta-i istinat bulmadığı için, zâtında gayet acz ile âciz bir cebbar-ı hodfürûştur.