Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 24

İşte siyaset-i şahsiye, cemaatiye, milliyeye dair en âdil bir düstur-u Kur'ânî.

İşte mâhiyet-i insaniyede dehşetli kâbiliyet-i zulüm. Sırrı şudur: Beşerde hayvanın aksine olarak, kuvâ ve müyul fıtraten tahdid edilmemiş. Meyl-i zulüm, hubb-u nefis dehşetli meydan alıyor.

Evet, ene ve enâniyetin eşkâl-i habisesi olan hodgâmlık, hodbinlik, hodendişlik, gurur ve inad, o meyle inzimam etse, öyle ekberü'lkebairi icad eder ki, daha beşer ona isim bulmamış. Cehennem'in lüzumuna delil olduğu gibi, cezası da yalnız Cehennem olabilir.

Evvelâ: Şahıs itibarıyla, bir şahıs çok evsafâ câmîdir. Onların içinde bir sıfat, adâveti celbetse, birinci âyetteki kanun-u İlâhî iktiza eder ki, adâvet o sıfata inhisar etsin; mecma-i evsaf-ı mâsume olan şahsına yalnız acısın ve tecâvüz etmesin.

Halbuki o zalûm-u cehûl, tabiat-ı zalîmâne ile, bir câni sıfat için o evsaf-ı mâsumenin hakkına da tecâvüz edip, mevsufa da husûmet;