Tabiat Risalesi — Sayfa 38

bir tecâvüz ve mânevî bir zulüm eder. Çünkü: Mevcûdatın kemâlleri, Sâni'a müteveccih yüzlerinde tesbih ve ibâdet ile tezâhür eder. İbâdeti terkeden, mevcûdatın ibâdetini görmez ve göremez. Belki de inkâr eder. O vakit, ibâdet ve tesbih noktasında yüksek makamda bulunan ve herbiri birer mektub-u Samedânî ve birer âyine-i esmâ-i Rabbâniye olan mevcûdatı, âlî makamlarından tenzil ettiğinden ve ehemmiyetsiz, vazifesiz, câmid, perişan bir vaziyette telâkki ettiğinden, mevcûdatı tahkir eder, kemâlâtını inkâr ve tecâvüz eder.

Evet, herkes kâinatı kendi âyinesiyle görür. Cenâb-ı Hak insanı kâinat için bir mikyas, bir mîzan suretinde yaratmıştır. Her insan için, bu âlemden hususî bir âlem vermiş. O âlemin rengini, o insanın îtikâd-ı kalbîsine göre gösteriyor. Meselâ, gayet me'yus ve mâtemli olarak ağlayan bir insan, mevcûdatı ağlar ve me'yus suretinde görür. Gayet sürurlu ve neşeli, müjdeli ve kemâl-i neşesinden gülen bir adam, kâinatı neşeli, güler gördüğü gibi;mütefekkirâne ve ciddî bir surette ibâdet ve tesbih eden adam, mevcûdatın hakikaten mevcud ve muhakkak olan ibâdet ve tesbihatlarını bir derece keşfeder ve görür.Gafletle veya inkârla ibâdeti terkeden adam, mevcûdatı, hakîkat-ı kemâlâtına